Journaliste Violet Falkenburg (58) sprak met alleenstaande moeders

,,Alleenstaande werkende moeders hebben iets van stoere jongens: niet lullen maar poetsen'', zegt Violet Falkenburg, die haar dochter Hanna vanaf haar zevende in haar eentje grootbracht. ,,Veel tijd om stil te staan bij hoe zwaar dat is, is er niet.''

Ik ben om zes uur thuis
Falkenburg, V.

Als je er zelf zo eentje bent, wil je weleens horen hoe andere alleenstaande moeders dat gedaan hebben'', zegt Violet Falkenburg (58). ,,Bovendien zijn levensverhalen altijd leuk om te lezen. Ze brengen herkenning en troost.''

De van de televisie bekende Nederlandse journaliste schreef een boek met vijftien getuigenissen van alleenstaande moeders. Ze zijn gescheiden, weduwe of Bewust Ongehuwde Moeder (BOM). De jongste is 37, de oudste 83. Onder hen ook de Antwerpse oud-burgemeester Leona Detiège en haar dochter Maya.

,,Ik wou geen extreme moeders opvoeren'', zegt Falkenburg. ,,De voorwaarde was wel dat het werkende, financieel onafhankelijke vrouwen waren. Dat strookt met mijn beeld van interessante vrouwen. Bovendien is de combinatie werk-gezin nog minder vanzelfsprekend als je er alleen voor staat.''

Het zijn één voor één sterke vrouwen.

Ja, daar heb ik nochtans niet echt naar gezocht. Misschien word je als alleenstaande wel sterker. Om zes uur gaat de wekker, om elf uur 's avonds kruip je doodmoe in bed en de volgende ochtend begint dat hele circus weer te draaien.

Het is best zwaar, maar je leeft het leven zoals het komt. Al die vrouwen hebben - net als ik - eenzaamheid, wanhoop en vertwijfeling gekend, maar er is niet veel tijd om daar bij stil te staan. En soms is het ook makkelijk. Je hoeft met niemand rekening te houden, zegt Leona Detiège.

Bovendien zijn het net de kinderen en het werk die alleenstaande moeders er doorheen sleuren. We hebben allemaal iets van de tough guy: kom op! Niet lullen maar poetsen! Dat was best een leuke titel voor het boek geweest, maar zo wil ik niet in de boekhandel liggen (lacht). Dus werd het: Ik ben om zes uur thuis.

In dat zinnetje zit alles vervat. Je werkt hard, je plant je suf, je zeurt niet en je probeert bovenal op tijd thuis te zijn. Het geeft niet dat je kind tussen vier en zes alleen thuis is, als jij er maar om zes uur bent, zoals beloofd. Dat geldt voor alle werkende ouders, maar toch nog meer voor alleenstaande moeders, want er is geen partner om in te springen als je in de file zit of moet overwerken.

Uw dochter Hanna (24) was zeven toen u alleenstaande moeder werd.

Haar vader en ik waren niet getrouwd, maar het was natuurlijk ook een relatiebreuk en daar had ik veel verdriet van. Maar ik kan me niet herinneren dat ik toen gedacht heb: hoe moet dat nou verder? Het is ook al zeventien jaar geleden. Wat ik me wel nog goed herinner, is dat ik gek werd van de overkill aan beslissingen die ik in m'n eentje moest nemen. Heeft Hanna een nieuwe winterjas nodig? Waar gaan we op vakantie? Achteraf bekeken heb ik dat altijd gedaan - ook toen ik nog een relatie had - maar dat realiseerde ik me toen niet.

Hanna was vaak bij haar vader. Bovendien is ze een gemakkelijk kind. Maar je brengt toch heel veel tijd door met z'n tweetjes. Als we aan tafel zaten en Hanna at niet netjes, was ik de enige die daar een opmerking over kon maken. Je moet straffen én goedmaken. Er is geen rolverdeling tussen vader en moeder. Het kind kan ook geen steun of troost bij de andere ouder zoeken.

Moeten alleenstaande moeders tegen vooroordelen opboksen?

(voorzichtig) Als een kind van een alleenstaande moeder ontspoort, zal de publieke opinie snel geneigd zijn om te zeggen: 'dat kind is ook maar alleen met haar moeder'. Twee ouders is nog altijd de norm.

Het moeilijke van opvoeden is dat je niet weet wat de effecten op lange termijn zijn. Ik dacht: ik doe het gewoon zo goed mogelijk. Er is geen partner die jou of je kind af en toe corrigeert. Je mist een klankbord. De druk om het goed te doen, is dus wel groter.

De eerste drie jaar rouw je om het verlies van je partner. Daarna volgen drie jaren waarin je denkt: hé, dat lukt hier aardig! En de volgende drie jaar vind je het hartstikke leuk.

Weet je, ik ben best trots op mezelf. Dan liep ik op de dijk en dacht: ik heb een leuk kind, een fantastische baan, een eigen huis, een auto voor de deur. Knap gedaan. En dan heb ik het niet over het materiële. Dat trotse gevoel heb ik nog niet zo lang, terwijl Hanna toch al vijf jaar de deur uit is.

Alleenstaande moeders durven meer, schrijft u.

Je moet wel. Het hangt af van je karakter hoe je met de situatie omgaat. Ook moet je een goede gezondheid hebben, geld in je portemonnee en je goed voelen in je werk. Alleenstaande moeders putten ontzettend veel kracht en bevestiging uit hun baan. Er is namelijk geen partner die nu en dan zegt: 'dat heb je goed gedaan, schat'.

Hebben alleenstaande moeders niet nog meer schuldgevoelens dan andere moeders als ze werken?

De alleenstaande moeders die ik heb gesproken, hebben soms last van dat schuldgevoel. Je moet daar nuchter in zijn, anders help je jezelf om zeep.

Raakten uw dochter en u nooit op elkaar uitgekeken?

Hanna is van jongs af heel erg haar eigen weg gegaan. Ze trok eropuit, goed wetend dat ik dan alleen thuis was. Dat heb ik altijd gestimuleerd en dat is ook je opdracht als alleenstaande moeder: ga! Maar ik zei ook: 'leuk dat je weggaat, maar het zou prettig zijn als je dit weekend nog eens thuis was.'

Kinderen van alleenstaande ouders maken meer mee. Ze worden sneller wijs, volwassen én zelfstandig. Hanna was misschien pas tien toen ze me op een ochtend van bovenaan de trap toeriep: 'mam, ik heb geen schone onderbroekjes meer'. 'Nou kind, je hebt toch handjes', zei ik. En ik heb haar simpelweg uitgelegd hoe de wasmachine werkte. Dat vinden kinderen heerlijk, want dan worden ze voor vol aangezien.

U heeft nooit met een partner met Hanna samengewoond?

Ik heb gelukkig nog nooit voor die keuze gestaan.

Cijferen alleenstaande moeders zichzelf weg?

Als je als alleenstaande moeder vier kinderen hebt, moet je de vrouw in jezelf ver gaan zoeken vrees ik. Maar allemaal hebben ze na verloop van tijd gedacht: er zit nog een vrouw in mij en daar ga ik nu voor zorgen. Je moet opletten dat je geen dweil wordt: soppen, schoonmaken, wringen.

Hoe zit het met de vrouw in Violet Falkenburg?

Met die vrouw valt het wel mee. Als je - zoals ik in mijn televisietijd - letterlijk in de schijnwerpers staat, krijg je ook figuurlijk veel aandacht. Na veertien jaar alleen zijn, heb ik sinds vijf jaar weer een partner. Het is wennen, hoor.

Dat zie ik ook bij die andere alleenstaande moeders. 'Het zou leuk zijn met een partner', zeggen ze, 'maar of ik het kan of wil?' In dat opzicht zijn wij niet gemakkelijk.

Ziet u een evolutie in de generaties?

Maatschappelijk is de aanvaarding van alleenstaande moeders, maar marginaal opgeschoven. Nog altijd heerst de opvatting dat je beter met twee bent. En alle kinderen zeggen het: 'we hebben een geweldige tijd gehad met onze moeder, maar ik wil het later wel met een partner doen'.

© Maya Detiège, Vlaamse Uitgeversmaatschappij NV